Narodowy Plan Rozwoju jest kompleksowym dokumentem określającym strategię społeczno-gospodarczą Polski w pierwszych latach członkostwa w Unii Europejskiej.
Dokument został przygotowany na podstawie wytycznych zawartych w Rozporządzeniu Rady Nr 1260 z 21 czerwca 1999 r. (1260/99/WE) wprowadzającym ogólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych.

Narodowy Plan Rozwoju przedstawia sytuację społeczno-ekonomiczną Polski i jej regionów u progu przystąpienia naszego kraju do UE, formułuje cele i zawiera opis strategii zmierzającej do osiągnięcia spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej z krajami i regionami Wspólnoty, szacuje spodziewane efekty planowanych interwencji i wpływ na przebieg procesów rozwojowych, wskazuje kierunki i wielkość planowanego zaangażowania środków funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności i środków krajowych oraz określa sposób koordynacji i wdrażania pomocy strukturalnej w okresie realizacji NPR.

Przygotowanie aktualnej redakcji Narodowego Planu Rozwoju poprzedził szeroki proces konsultacji społecznych na poziomie krajowym i regionalnym z udziałem samorządów, partnerów społecznych i gospodarczych, w tym organizacji pozarządowych, stowarzyszeń i ugrupowań przedsiębiorców, instytucji otoczenia biznesowego, środowisk profesjonalno-akademickich. Projekt dokumentu był również przedmiotem dyskusji Komisji Sejmowych i Senackich RP. W toku prac wykonano ocenę oddziaływania na środowisko oraz ocenę przed realizacją programu (ewaluacja ex-ante), w tym ocenę efektów makroekonomicznych jego realizacji.

Narodowy Plan Rozwoju 2004-2006 będzie służył jako punkt odniesienia dla działań o charakterze rozwojowym podejmowanych wyłącznie z zasobów środków krajowych, jak również będzie służył jako podstawa przygotowania Podstaw Wsparcia Wspólnoty (Community Support Framework) dla Polski czyli dokumentu określającego kierunki i wysokości wsparcia ze strony funduszy strukturalnych na realizację zamierzeń rozwojowych. Narodowy Plan Rozwoju pozwoli określić wysokość interwencji z Funduszu Spójności i Inicjatyw Wspólnotowych: EQUAL i INTERREG.

Ze względu na krótki okres programowania, lata 2004-2006, zaproponowany system wdrażania, w szczególności w zakresie działań przewidzianych do realizacji w ramach programu rozwoju regionalnego ma charakter przejściowy. Zdobyte doświadczenia przez wszystkie podmioty uczestniczące w realizacji polityki spójności społeczno-gospodarczej pozwolą na poszerzenie po roku 2006 zakresu proponowanych do współfinansowania ze strony instrumentów strukturalnych UE działań oraz zwiększenia stopnia decentralizacji zarządzania programami, w szczególności poprzez realizację przygotowywanych przez samorządy województw 16 odrębnych programów rozwoju regionalnego.


Ustawa o Narodowym Planie Rozwoju z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 1206)
treść ustawy

W dniu 13 lipca 2006 r. uchwalona została ustawa o zmianie ustawy o Narodowym Planie Rozwoju oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 149, poz. 1074 ). Nowelizacja ustawy jest jednym z priorytetowych założeń „Programu naprawczego zwiększającego absorpcję funduszy strukturalnych w ramach NPR 2004-2006” realizowanego przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego.

Ustawa o Narodowym Planie Rozwoju 2004-2006 stanowi kluczowy akt prawny w zakresie pozyskiwania i wykorzystywania środków Unii Europejskiej, przeznaczonych na wspieranie rozwoju społeczno-gospodarczego Polski.
Nowelizacja ma na celu usunięcie najważniejszych barier hamujących efektywne wdrażanie funduszy unijnych. W odniesieniu do funduszy strukturalnych obowiązuje tzw. zasada „n+2”, w myśl której, środki UE przeznaczone dla danego kraju członkowskiego w alokacji na dany rok i niewykorzystane przez ten kraj członkowski w ciągu kolejnych dwóch lat ulegają anulowaniu. Dlatego też, niniejsza ustawa będzie kształtowała porządek prawny w zakresie dotyczącym Narodowego Planu Rozwoju do końca roku 2008, czyli do ukończenia realizacji programów i projektów finansowanych w ramach Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004-2006.
Na kolejny okres programowania zostanie opracowana nowa ustawa, która wprowadzi nowe zasady programowania i finansowego stymulowania rozwoju społeczno-gospodarczego kraju i w szczególności będzie stanowiła podstawę prawną, organizującą proces programowania na okres 2007-2013.
Do momentu ostatecznego rozliczenia środków przyznanych Polsce w ramach obecnego okresu programowania, obowiązywać będą dwa porządki prawne, odnoszące się do systemu wdrażania funduszy strukturalnych.

Główne zmiany zapisane w nowelizacji ustawy o Narodowym Planie Rozwoju oraz niektórych innych ustaw:

Likwidacja ustawowego wymogu istnienia Komitetów Sterujących (art. 1 projektu ustawy)

Uchylenie art. 23 obowiązującej ustawy ma na celu usprawnienie procesu wyboru projektów i dostosowanie systemu wdrażania funduszy strukturalnych do rzeczywistych potrzeb i możliwości. Likwidacja ustawowego wymogu istnienia Komitetów Sterujących nie przesądza definitywnie o obligatoryjnym ich wyeliminowaniu z systemu wdrażania wszystkich programów – przepis art. 11 ust. 3 pkt 2 , pozostawia kwestię ustalenia optymalnych dla danego programu zasad wyboru projektów właściwym w gestii instytucji zarządzających.


Wzmocnienie roli Instytucji Zarządzającej Podstawami Wsparcia Wspólnoty jako silnego centrum koordynującego wdrażanie funduszy strukturalnych we wszystkich programach operacyjnych.

W sytuacji odejścia od nadmiernej regulacji wielu aspektów wdrażania funduszy przy pomocy sztywnych aktów wykonawczych do ustawy o NPR, potrzebne jest ustawowe umocowanie kompetencji w zakresie formułowania wytycznych i standardów w wielu obszarach systemu wdrażania funduszy strukturalnych.


Uporządkowanie zasad kontroli funduszy strukturalnych.

Nowe zapisy dotyczące kontroli są bardziej dostosowane do przepisów prawa unijnego dotyczącego zarządzania i systemów kontroli pomocy udzielanej w ramach środków unijnych (rozporządzenie Komisji WE 438/2001 z dnia 2 marca 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/1999 dotyczącego zarządzania i systemów kontroli pomocy udzielanej w ramach Funduszy Strukturalnych).

Ustalone zostały wyraźnie dwa poziomy kontroli: poziom instytucji zarządzającej programem oraz poziom instytucji właściwej do spraw kontroli wyrywkowej.

Zdefiniowane zostały także zadania Instytucji właściwej do spraw wystawienia deklaracji zamknięcia pomocy oraz Instytucji Zarządzającej w procesach kontroli funduszy strukturalnych. Zgodnie z wymogami prawa wspólnotowego określone są zakresy i przedmiot kontroli. Treść art. 56 daje obecnie delegację dla Ministra do spraw Rozwoju Regionalnego do wydania rozporządzenia, określającego tryb kontroli realizowanych w ramach środków funduszy strukturalnych przez instytucje zarządzająca programami. Natomiast tryb kontroli wyrywkowych w przypadku programów operacyjnych funduszy strukturalnych i projektów funduszu spójności powinien zostać wyodrębniony w ustawie o kontroli skarbowej.

Art. 56b powołuje Komitet do spraw Kontroli i Audytu Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności, który ma stać się forum uzgodnień dla wszystkich jednostek uczestniczących w systemie kontroli funduszy strukturalnych oraz innych, pozasystemowych, organów kontroli państwowej, w zakresie koordynacji metod i planów prowadzenia kontroli oraz podsumowania i wymiany informacji o wynikach kontroli.


Jednoznaczne przypisanie nowelizowanej ustawy do obecnego okresu programowania (lata 2004-2006).

Konieczność ograniczenia okresu obowiązywania ustawy o NPR do okresu programowania 2004 - 2006 wynika z faktu, iż jest o­na dostosowana do postanowień rozporządzenia Rady Europejskiej 1260/1999 wprowadzającego ogólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych, które w przyszłym okresie budżetowym UE (tj. w latach 2007-2013) nie będzie już obowiązywało oraz ze zmiany koncepcji w zakresie krajowej polityki regionalnej, która znajduje odzwierciedlenie w nowelizowanej obecnie ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej. Taka nowelizacja znosi konieczność przygotowania Narodowego Planu Rozwoju oraz Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego na lata 2007 – 2013, co pozostaje w zgodzie z nowymi założeniami odnośnie do programowania polityki strukturalnej w latach 2007 – 2013.
Inne zmiany

W art. 2 nowelizacji wprowadzone zostały zmiany do ustawy z dnia 9 listopada 2000 r o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz.U. Nr 109, poz. 1158 z późn. zm).

Agencja ta pełni istotną rolę we wdrażaniu niektórych programów operacyjnych. Ze względu na przeniesienie funkcji instytucji zarządzających programami operacyjnymi z byłego Ministerstwa Gospodarki i Pracy do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego zasadne jest, aby minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego posiadał pewien wpływ instytucjonalny na funkcjonowanie Agencji. W związku z tym nowelizacja wprowadza przepisy uprawniające tego ministra do wyrażania opinii w sprawie powołania i odwołania Prezesa Agencji, wskazywania jednego spośród członków Rady Agencji, opiniowania rocznych planów działania Agencji i sprawozdań z ich realizacji.

W art. 3 nowelizacji wprowadzone zostały zmiany do ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 z poźn. zm.).

Konieczność wprowadzenia zmian w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz w ustawie o NPR wynika z faktu dokonania zmian w kompetencjach ministra właściwego do spraw pracy oraz ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego. Jednocześnie istnieje potrzeba wprowadzenia mechanizmów silniej motywujących samorządy województw i powiaty do realizacji projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

***
W trakcie prac w sejmowych zrezygnowano ostatecznie z wprowadzenia do nowelizowanej ustawy zmian dotyczących zniesienia zapisów nakazujących wydawanie „uzupełnień programów operacyjnych” w formie rozporządzeń. Zniesienie obecnie obowiązujących przepisów, mogłoby w znaczącym stopniu przyspieszyć proces wprowadzania zmian do dokumentów programowych, a co za tym idzie, także samą absorpcję funduszy pomocowych.

W związku z faktem, że proponowanym zmianom zarzucono niekonstytucyjność, a ekspertyzy przygotowane w tej sprawie na polecenie Sejmu RP nie przyniosły ostateczne rozstrzygnięcia, odstąpiono od wprowadzania ww. zapisów do projektu nowelizowanej ustawy.


Ustawa z dnia 134 lipca 2006 r. o zmianie ustawy o Narodowym Planie Rozwoju oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 149, poz. 1074)
treść ustawy

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju - wersja robocza uwzględniająca (wytłuszczonym drukiem) zmiany wprowadzone ustawą z dnia 13 lipca 2006 r. o zmianie ustawy o Narodowym Planie Rozwoju oraz niektórych innych ustaw
plik do pobrania


Żródło informacji: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego